Deniz Göktaş ve Mizahın Gücü

           

            Mizah, insanları güldürüp eğlendirirken aynı zamanda düşündüren bir sanat dalıdır.

            Sanat, yapısı gereği düşündüren, ironik yönü olan ve gerektiğinde insanları düşünsel boyutta derin yolculuklara çıkaran bir etkinliktir. Aynı zamanda bireyin henüz açığa çıkmamış duyarlılıklarını ve yeteneklerini görünür kılmaya çalışan bir işleve sahiptir.

            Mizah ise insanlığın en eski savunma mekanizmalarından biridir. Bazen bir kahkaha, uzun bir söylevden daha etkili olabilir. Sanat ve dolayısıyla mizah öylesine güçlüdür ki, kimi zaman bin sayfalık bir kitabın anlatacağı gerçeği iki cümleyle ifade edebilir.

            Sanatın en belirleyici yönü olaylara eleştirel bakabilmesidir. Eleştiri aynı zamanda sorgulamaktır. Şu bir gerçektir ki, kendisini merkeze alan her görüş, her düşünce ve her inanç sorgulanmak istemez. Ortodoksi "mutlak doğrular" üzerine kuruludur. Oysa sanat, doğası gereği merkezkaç bir karakter taşır; farklı düşüncelere, yeni yorumlara ve sorgulamaya alan açar. Bu nedenle çoğu zaman ortodoks anlayış tarafından hoş karşılanmaz. Deniz Göktaş'a yöneltilen tepkilerin temelinde de büyük ölçüde bu gerçek yatmaktadır.

            Mizahın en etkili özelliklerinden biri, en sert eleştiriyi en yumuşak biçimde dile getirebilmesidir. İnsanları yalnızca güldürmekle kalmaz; düşündürür, sorgulatır ve kimi zaman rahatsız edici gerçeklerle yüzleştirir.

            Son yıllarda stand-up sahnesinde dikkat çeken isimlerden biri olan Deniz Göktaş da bu damarı temsil eden komedyenler arasında yer almaktadır.

            Onun anlatısında kahkaha attıran söylemler vardır; ancak bu kahkahaların içinde insanı derin düşüncelere sevk eden, görünenin arkasındaki görünmeyeni fark ettirmeye çalışan güçlü bir düşünsel katman bulunur. Gündelik hayatın sıradan görünen ayrıntılarından hareketle toplumun alışkanlıklarını, çelişkilerini ve bireyin çıkmazlarını görünür kılar.

İşte bazı çevreleri rahatsız eden de tam olarak budur.

            İyi mizahın temel özelliği, hakarete yaslanmadan eleştiri yapabilmesidir. Bir toplum kendisine gülebiliyorsa, kendisini değiştirme cesaretini de gösterebilir. Bu nedenle mizah yalnızca bir eğlence aracı değil, aynı zamanda toplumsal bir aynadır.

            Deniz Göktaş da zaman zaman bu aynayı toplumun karşısına koymaktadır. O aynaya yansıyanlar ise kimi zaman gerçeğin ta kendisidir.

            Deniz Göktaş'ın sahnesinde dikkat çeken noktalardan biri de budur. Çünkü esprilerinin altında herkesin tanıdığı bir gerçeklik gizlidir. İzleyici yalnızca güldüğü için değil, kendisinden bir parça bulduğu için onu alkışlar. Dile getirilemeyen birçok gerçeği mizahın diliyle ifade eder; çoğu insanın söylemeye cesaret edemediğini sahnede dile getirir.

            Genel olarak sanat ve bu bağlamda mizah özgür olmalıdır. Mizahın özgürlüğü, düşünceyi incelikle ifade edebilmenin en önemli araçlarından biridir. En kalıcı mizah ise öfkeyi kahkahaya dönüştürebilen, insanı kırmadan düşündürebilen mizahtır.

            Bugün kutuplaşmanın arttığı, insanların birbirini dinlemekte zorlandığı bir dönemde mizah, ortak bir dil kurma imkânı sunmaktadır. Belki de bu yüzden iyi komedyenler yalnızca güldüren insanlar değil, aynı zamanda yaşadıkları çağın tanıklarıdır.

            Sonuçta sahnede söylenen bir cümle unutulabilir. Ancak o cümlenin zihinlerde bıraktığı soru uzun süre yaşamaya devam eder. İşte mizahın gerçek gücü tam da burada başlar. Mizah, yalnızca güldüren bir sanat değil; gerçeği görünür kılan, düşünceyi özgürleştiren ve toplumu kendisiyle yüzleştiren en etkili anlatım biçimlerinden biridir.

            Deniz Göktaş'ın "Ölü Deniz" adlı stand-up gösterisi, gündelik yaşamın sıradan ayrıntılarından hareketle toplumsal gerçekliği görünür kılan anlatımı nedeniyle kamuoyunda geniş yankı uyandırmıştır. Gösteri, yalnızca güldürmeyi amaçlayan bir performans değil; mizahın eleştirel ve düşündürücü yönünü ortaya koyan bir sanat örneği olarak değerlendirilmiştir.

            Deniz Göktaş, mizahın toplumsal işlevini ve dönüştürücü gücünü gösteren güncel örneklerden biridir. Onun anlatısında kahkaha, başlı başına bir amaç değil; bireyi ve toplumu kendisiyle yüzleştiren bir düşünme biçiminin aracıdır.

            Mizah, insanın kendisini, yaşadığı toplumu ve içinde bulunduğu düzeni sorgulayabilme yetisinin en yaratıcı sanatsal ifadelerinden biridir. Bu nedenle tarih boyunca yalnızca bir eğlence aracı olarak görülmemiş; aynı zamanda eleştirinin, özgürlüğün ve hakikati aramanın dili olmuştur. Toplumların yaşadığı çelişkileri, adaletsizlikleri ve baskıları görünür kılan mizah, yerleşik kabulleri sorguladığı ölçüde siyasal iktidarları, dogmatik düşünce sistemlerini ve eleştiriye kapalı bütün otoriteleri rahatsız etmiştir. Çünkü mizahın hedefi insanlar değil; çoğu zaman insanların sorgulamadan benimsediği düşünceler, alışkanlıklar ve iktidar ilişkileridir.

               Deniz Göktaş’ın sahnede söylediği sözler zamanla unutulabilir; ancak o sözlerin insan zihninde bıraktığı sorular ve imgeler yaşamaya devam eder.

            İşte mizahın gerçek gücü burada başlar. Çünkü mizah, yalnızca kahkaha üreten bir sanat değil; topluma tutulmuş bir aynadır. Aynayı susturmak mümkündür, fakat aynaya yansıyan gerçeği ortadan kaldırmak mümkün değildir.