Kapitalizm, Madencilerin Direnişi ve Vicdan

21. yüzyılda insanlık büyük bir paradoks yaşıyor. Öyle ki bilimsel ve teknolojik gelişmelerin doruğuna ulaşıldığı, üretim kapasitesinin tarihte görülmemiş ölçüde arttığı bir çağda; yoksulluk, eşitsizlik, savaş, ekolojik yıkım ve emek sömürüsü de derinleşiyor. Bu çelişki tesadüf değildir; kapitalist sistemin yapısal karakterinden doğmaktadır.

            Bugün karşı karşıya olduğumuz kapitalizm, yalnızca ekonomik bir model değil, aynı zamanda bir uygarlık anlayışıdır. Her şeyi metaya dönüştüren; doğayı yaşamın kaynağı değil tüketilecek hammadde, insanı özne değil üretim ve tüketim nesnesi olarak gören bir anlayış… Bu sistemde kâr, etik ölçülerin önüne geçmiştir. Değerin ölçüsü insan değil sermayedir.

            Karl Marks’ın yabancılaşma kavramı burada hâlâ günceldir. Kapitalizmde insan, emeğine, doğaya, hatta kendi özüne yabancılaştırılmaktadır. Emek sömürülürken yalnız beden değil, insanın yaratıcı varlığı da kuşatılır. Kapitalizmin en derin krizi ekonomik olmaktan önce ahlakidir; vicdan krizidir.

            Madencilerin Ankara’daki direnişi, yalnızca ücretlerini alamayan işçilerin hak arayışı değildir; emeğin değersizleştirildiği düzene karşı yükselen ahlaki ve siyasal bir itirazdır. Altı aydır maaşlarını ve hak ettiklerini alamayan, evlerine ekmek götüremediklerini söyleyen madencilerin 17 gündür Ankara’daki Kurtuluş Parkı’nda sürdürdükleri eylem, sıradan bir protesto değil, insan onurunun savunusudur.

            Madenciler bu sistemin en çıplak hakikatini temsil eder. Çünkü yeraltı, sömürünün görünürleştiği mekândır. Kömür yalnız enerji değil; alın teri, ölüm riski, sınıf çelişkisi ve direniş tarihidir. Bu yüzden madencilerin direnişi yalnız ücret pazarlığı değildir; insan onurunun, emeğin savunusudur.

            Bu direnişte bir madencinin “Patron devletten büyük değildir” sözü, sıradan bir serzeniş değil, sınıfsal ve siyasal bilinç taşıyan tarihsel bir itirazdır. Bu söz, yalnız bir patrona değil; sermayenin hukuk, siyaset ve toplum üzerindeki tahakkümüne yöneltilmiş bir meydan okumadır.

            Çünkü bu cümlede şu soru gizlidir: Devlet kimin devletidir? Emekçinin hakkını koruyan kamusal bir adalet düzeni mi, yoksa sermayenin çıkarlarını kollayan bir aygıt mı?

            “Patron devletten büyük değildir” sözü, patron egemenliğine karşı halk vicdanının ilanıdır.

Burada vicdan bireysel merhamet değil, toplumsal bir kategoridir. Vicdan; adalet duygusudur, başkasının acısında kendini duyabilmektir. Eğer politika vicdandan koparsa tahakküme dönüşür; ekonomi vicdandan koparsa sömürüye, uygarlık vicdandan koparsa barbarlığa.

            Kapitalizm tam da bu barbarlık riskini büyütmektedir. Doğayı katleden madencilik politikaları, emeği güvencesizleştiren düzen, toplumu atomize eden bireycilik, hukukun sermaye lehine eğilip bükülmesi… Bunlar rastlantı değil, sistem mantığıdır.

            Bu yüzden mesele yalnız “daha adil ücret” talebi değildir. Mesele, yaşamı metadan üstün gören başka bir toplumsal ahlakın savunusudur. Direniş burada yalnız sınıfsal değil var oluşsal bir anlam kazanır. İnsanın insanca yaşamasının savunusuna dönüşür.

            Belki asıl soru şudur: İnsan, kâr için mi yaşayacak; yoksa yaşamı koruyan bir toplumsallık mı kuracak?

            Madencilerin direnişi bu soruya verilmiş tarihsel yanıttır.

            Çünkü yeraltından yükselen ses yalnız işçinin sesi değildir; insanlığın vicdanıdır.

            Vicdanının yitiren, insanlığını da yitirir.        

            Bu söz yalnız ahlaki bir uyarı değil, bir uygarlık eleştirisidir. Çünkü vicdan, insanı insan yapan en temel etik ölçüdür. Adaletin kaynağıdır, merhametin zemini, dayanışmanın ruhudur. Vicdanın sustuğu yerde sömürü sıradanlaşır, zulüm meşrulaşır, insan insanı nesneye dönüştürür.

            Madencilerin direnişini kutluyor, mücadelelerinin başarıyla sonuçlanmasını diliyorum. Çünkü vicdanını yitirmeyenler, insanlığın umudunu da büyütür.