TOPLUMSAL ÇÜRÜMÜŞLÜK VE VİCDANIN İFLASI
TOPLUMSAL ÇÜRÜMÜŞLÜK VE VİCDANIN İFLASI
İnsan Yaşamı Bu Kadar mı Değersizleşti?
Toptan cinnet geçiren bir topluma mı dönüşüyoruz? İnsanların birbirine tahammül edemediği, en küçük anlaşmazlıkların öfkeye, öfkenin şiddete, şiddetin ise cinayete dönüştüğü bir toplumsal iklimde yaşıyoruz adeta!
Son yıllarda giderek artan şiddet olayları, çocuk yaşlara kadar inen saldırgan davranışlar, kadın cinayetleri, aile içi şiddet, sokak kavgaları ve insan hayatını hiçe sayan saldırılar, üzerinde ciddi biçimde düşünmemiz gereken toplumsal bir soruna işaret ediyor.
Daha dün Afyonkarahisar'da yaşanan katliam, bu sorunun ne kadar korkutucu boyutlara ulaşabildiğini bir kez daha gözler önüne serdi. Arif Sefa Özdemir isimli saldırganın, basına yansıyan ilk ifadesine göre, biçerdöver alımından kaynaklanan bir borç anlaşmazlığı nedeniyle üç kişiyi öldürdüğü, ardından kaçarken araçlarını ele geçirmek amacıyla başka insanları da hedef aldığı bildirildi. Olayda sekiz insan yaşamını yitirdi, bir kişi ağır yaralandı. Saldırgan tutuklandı.
Burada insanın aklına şu soru geliyor: Bir insan, kendi çıkarı ve kaçış planı uğruna hiç tanımadığı insanların yaşamına nasıl son verebilir? Bir otomobil, bir borç, bir alacak-verecek meselesi sekiz insanın hayatından daha mı değerlidir?
Elbette işlenen cinayetlerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğrudan failine aittir. Hiçbir ekonomik, sosyal veya psikolojik koşul cinayetin mazereti olamaz. Ancak bu tür olayları yalnızca bireysel suç olarak değerlendirip toplumsal koşulları sorgulamaktan kaçınmak da doğru değildir.
Çünkü mesele yalnızca bir insanın neden cinayet işlediği değil, şiddetin neden bu kadar yaygınlaşabildiği, insan hayatının neden bu kadar kolay gözden çıkarılabildiği ve toplumsal vicdanın neden giderek zayıfladığıdır.
Bir insanın sekiz kişiyi öldürmesi elbette bireysel bir suçtur. Fakat bu tür olayların ortaya çıktığı toplumsal ortamı sorgulamak da hepimizin sorumluluğudur.
Bencilliğin, çıkarcılığın, tahammülsüzlüğün, öfkenin ve şiddetin giderek sıradanlaştığı bir toplumda yaşıyoruz. İnsanlar arasındaki güven ilişkileri zayıflıyor, dayanışma duygusu aşınıyor, başkasının yaşamına ve haklarına saygı giderek geri plana itiliyor.
Kendi çıkarını her şeyin üzerinde tutan, başkasının hakkını gözetmeyen, sorunlarını konuşarak ve uzlaşarak çözmek yerine tehdit ve şiddetle sonuçlandırmaya çalışan bir anlayış güç kazanıyor.
Bunun yalnızca bireysel karakter özellikleriyle açıklanması mümkün değildir. Aile yapısından eğitim sistemine, ekonomik koşullardan kültürel değerlere, hukukun işleyişinden medyanın etkisine kadar pek çok alanın birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Toplumsal şiddeti değerlendirirken ekonomik koşulları da göz ardı edemeyiz.
Yoksulluk, işsizlik, gelecek kaygısı, gelir dağılımındaki adaletsizlik, sosyal dışlanma ve ekonomik güvencesizlik toplumdaki gerilimi artıran önemli etkenlerdir.
İnsanların emeklerinin karşılığını alamadığı, ekonomik eşitsizliklerin derinleştiği, gelecek beklentilerinin zayıfladığı ortamlarda toplumsal huzursuzluk büyüyebilir.
Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Yoksulluk insanı suçlu yapmaz. Ekonomik sıkıntı yaşayan milyonlarca insan, bütün zorluklara rağmen ahlaklı, dürüst ve vicdanlı bir yaşam sürdürmektedir.
Dolayısıyla ekonomik eşitsizlikleri cinayetin doğrudan nedeni olarak göstermek doğru değildir. Fakat toplumsal şiddetin oluştuğu koşulları anlamak istiyorsak yoksulluğu, umutsuzluğu, dışlanmayı ve adaletsizlik duygusunu da incelemek zorundayız.
Bir toplumda ekonomik adaletsizlik derinleşirken toplumsal dayanışma da zayıflıyorsa ortaya yalnızca ekonomik değil, ahlaki bir sorun da çıkar.
Bu cinayetin en önemli boyutlarından biri vicdanın ve empati duygusunun aşınmasıdır.
Vicdan, insanın yalnızca kendi çıkarlarını değil, başkalarının haklarını, acılarını ve yaşamlarını da dikkate almasını sağlayan ahlaki bir bilinçtir.
Empati ise insanın kendisini başka bir insanın yerine koyabilmesi, onun yaşadığı acıyı ve duyguyu anlayabilmesidir.
Bir insanı öldürmeye karar veren kişi, karşısındakinin de bir yaşamı olduğunu, ailesi bulunduğunu, sevdikleriyle geleceğe ilişkin hayaller kurduğunu nasıl görmezden gelebilir?
Öldürülen sekiz insanın her birinin ayrı bir yaşam öyküsü, ailesi, sevdikleri ve yarım kalan hayalleri vardı.
İşte insan yaşamının değerini kavrayamamak, yalnızca hukuki değil, aynı zamanda derin bir ahlaki sorundur.
Vicdanın gelişmesi kendiliğinden gerçekleşmez. Ailede, eğitimde, toplumsal ilişkilerde ve kültürel yaşamda öğrenilir ve güçlenir. Bu nedenle çocuklara yalnızca bilgi vermek yeterli değildir. Onlara başkasının hakkını gözetmeyi, farklılıklara saygı duymayı, öfkelerini yönetmeyi ve insan hayatının dokunulmazlığını da öğretmek zorundayız.
Bugün üzerinde özellikle durmamız gereken bir başka konu, saldırgan davranışların çocuk yaşlara kadar inmesidir.
Henüz 14 yaşındaki çocukların şiddet olaylarına karışması, akranlarına yönelik saldırgan davranışlar göstermesi, tehdit ve zorbalığı bir güç gösterisine dönüştürmesi, geleceğimiz açısından ciddi bir uyarıdır.
Çocuklar dünyayı yalnızca kendilerine anlatılanlardan değil, gördüklerinden ve yaşadıklarından da öğrenirler.
Ailede şiddet varsa, sokakta saldırganlık sıradanlaşmışsa, televizyonda ve dijital mecralarda şiddet bir güç ve itibar göstergesi olarak sunuluyorsa, çocukların bundan etkilenmesi kaçınılmazdır.
Eğitim yalnızca sınav kazandırmak, meslek sahibi yapmak ve akademik başarı elde etmek değildir. Eğitimin temel amaçlarından biri de insan yetiştirmektir.
Bilgili ama vicdansız, başarılı ama merhametsiz, güçlü ama başkalarının hakkını gözetmeyen bireyler yetiştirmenin toplumsal sorunlarımızı çözmeyeceği açıktır.
Bugün insanlarda giderek büyüyen bir güvensizlik duygusu var. Sokakta, trafikte, işyerinde, alışverişte, hatta sıradan bir anlaşmazlık sırasında bile insanların nasıl tepki vereceğini kestiremiyoruz. Bir tartışmanın ne zaman kavgaya, bir kavganın ne zaman silahlı saldırıya dönüşeceğini bilemiyoruz. İnsanların birbirine güvenmediği, herkesin potansiyel bir tehdit olarak algılanabildiği bir ortamda toplumsal yaşamın huzurundan söz etmek mümkün müdür?
Hukuk, adalet ve güvenlik kurumlarının temel görevlerinden biri yalnızca suç işlendikten sonra cezalandırmak değildir. Suçun önlenmesi, risklerin erken fark edilmesi ve insanların kendilerini güvende hissedebilecekleri bir toplumsal düzenin oluşturulması da gereklidir.
Cezasızlık algısının önlenmesi, adalete güvenin güçlendirilmesi, ruh sağlığı hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması ve toplumsal dayanışmanın geliştirilmesi bu açıdan önem taşımaktadır.
Burada daha temel bir soruyla karşı karşıyayız: Nasıl bir insan yetiştiriyoruz ve nasıl bir toplum oluşturuyoruz? İnsan yalnızca biyolojik bir varlık değildir. Aynı zamanda toplumsal, kültürel, ahlaki ve düşünsel bir varlıktır.
Onu insan yapan yalnızca aklı, bilgisi, yetenekleri veya ekonomik gücü değildir. Vicdanı, merhameti, adalet duygusu, sorumluluk bilinci ve başka insanlarla kurduğu ilişkiler de insan olmanın temel unsurlarıdır.
Bu nedenle toplumsal gelişmeyi yalnızca ekonomik büyümeyle, teknolojik ilerlemeyle veya tüketim olanaklarıyla ölçemeyiz.
Bir toplumun gerçek gelişmişliği, en güçsüz bireyinin ne kadar korunduğuyla, çocuklarının nasıl yetiştirildiğiyle, kadınlarına nasıl davrandığıyla, yaşlılarına nasıl sahip çıktığıyla ve insan hayatına ne kadar değer verdiğiyle de ölçülmelidir.
Teknolojik olarak gelişmiş, ekonomik olarak büyümüş fakat vicdanı ve merhameti zayıflamış bir toplumun gerçek anlamda ilerlediğini söyleyebilir miyiz?
Afyonkarahisar'da yaşanan katliam, yalnızca sekiz insanın yaşamını yitirdiği korkunç bir adli olay olarak hafızalarımızda kalmamalıdır.
Bu olay, insan hayatının değerini, toplumsal ilişkilerimizi, eğitim anlayışımızı, ekonomik düzenimizi, hukuk sistemimizi ve ahlaki değerlerimizi yeniden sorgulamamıza vesile olmalıdır.
Yorumlar